Zekat nasıl hesaplanır?
Zekat, kişinin sahip olduğu altın, gümüş, nakit para, döviz, ticari mal ve tahsil edilebilir alacakların toplamından borçları düşülerek bulunan net servetin nisap miktarına (80,18 gram altın değeri) ulaşması ve üzerinden bir kameri yıl geçmesi durumunda, bu net servetin kırkta birinin (%2,5) ihtiyaç sahiplerine verilmesidir.
Zekat formülü
Eğer Net Servet ≥ Nisap (80,18 gr altın değeri) ise:
Zekat = Net Servet × 0,025 (1/40)
- Nisap: Zekatın farz olması için gereken asgari servet eşiği — 20 miskal (80,18 gr) altın ya da 200 dirhem (561,2 gr) gümüş değeridir.
- Net Servet: Zekata tabi tüm malların toplam değerinden borçların çıkarılmış hali.
- Havelan-ı havl (yıllanma): Malın üzerinden tam bir kameri (hicri) yıl geçmiş olması şartı.
Nisap nedir ve nasıl belirlenir?
Nisap, bir kişinin dinen zengin sayılması ve zekatla yükümlü olması için gerekli olan asgari mal miktarıdır. Hz. Peygamber döneminde altın için 20 miskal, gümüş için 200 dirhem olarak belirlenmiştir. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu, bu ölçüleri fakirlerin lehine olacak şekilde 80,18 gram altın ve 561,2 gram gümüş olarak hesaplamaktadır. Nakit, döviz ve ticari mallarda ihtiyatlı görüş, daha düşük değerdeki altın nisabının (80,18 gr) esas alınmasını önerir; böylece daha fazla kişi zekat verir ve ihtiyaç sahipleri gözetilmiş olur.
Hangi mallar zekata tabidir?
Zekata tabi başlıca mallar: altın ve gümüş (ziynet eşyası dâhil), nakit para, döviz ve her türlü tasarruf; alım-satım amacıyla elde tutulan ticari mallar; tahsili kesin olan alacaklar; hisse senedi ve ticari nitelikli yatırımlardır. Oturulan ev, kullanılan otomobil, ev eşyası ve mesleki aletler gibi temel ihtiyaç (havâic-i asliye) kalemleri zekata tabi değildir. Vadesi gelmiş borçlar net servetten düşülür.
Örnek hesaplama (2026)
Diyelim ki Haziran 2026'da 100 gram altınınız, 150.000 TL nakit paranız ve 30.000 TL ödenmemiş borcunuz var. Gram altın fiyatını 6.300 TL kabul edelim:
- Altın değeri: 100 gr × 6.300 TL = 630.000 TL
- Nakit: 150.000 TL
- Toplam varlık: 630.000 + 150.000 = 780.000 TL
- Net servet: 780.000 − 30.000 (borç) = 750.000 TL
- Nisap eşiği: 80,18 gr × 6.300 TL = 505.134 TL
- 750.000 TL ≥ 505.134 TL → nisap aşıldı, zekat farz
- Zekat tutarı: 750.000 × 0,025 = 18.750 TL
2026 nisap ölçüleri ve oranlar
| Kalem | Ölçü | Açıklama |
|---|---|---|
| Altın nisabı | 80,18 gram | 20 miskal saf altın (Diyanet ölçüsü) |
| Gümüş nisabı | 561,2 gram | 200 dirhem gümüş |
| Zekat oranı | %2,5 (1/40) | Para, altın, gümüş ve ticaret mallarında |
| Yıllanma şartı | 1 kameri yıl | Hicri takvime göre yaklaşık 354 gün |
Veri yılı: 2026. Ölçü kaynağı: Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu. Gram altın/gümüş fiyatları piyasaya göre değişir; hesaplamada güncel fiyatı kullanın.
Zekat kimlere verilir?
Kur'an-ı Kerim'de zekatın sarf yerleri (Tevbe suresi 60. ayet) sekiz sınıf olarak sayılır: fakirler, miskinler (yoksullar), zekat işlerinde görevli memurlar, kalpleri İslam'a ısındırılacaklar, köleler (özgürlüğüne kavuşturulacaklar), borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmış yolcular. Zekat; anne-baba, çocuk ve eşe verilmez, ayrıca bir ibadet niyetiyle (zekat niyetiyle) ödenmesi gerekir.